“İyi” Çevirmenler Yapay Zekâyla Aynı Masaya Oturur mu?

Hızla gelişen dünyada diller arası iletişim ve kültür alışverişi hiç olmadığı kadar artmıştır; bu doğal ve gereklidir. Bu alışverişlerin en önemli yollarından biri olan çeviri faaliyetleri, modern dünyanın vazgeçilmez unsurlarındandır. Çevirinin gün geçtikçe artan önemi ve yine gün geçtikçe gelişen yapay zekâ araçları, beraberinde önemli bir soruyu da gündeme getirmektedir: “İyi” çevirmenler yapay zekâyla aynı masaya oturur mu?

Bu soru, son dönemde yapay zekânın yükselişiyle yeni bir boyut kazanmıştır. Çeviri hakkındaki tartışmalar devam ederken yapay zekâ hızla gelişmekte ve çevirideki rolünü büyütmektedir. Bu sebeple bu konuyu anlamlandırmak için geleneksel tutumla teknolojik dönüşümü birlikte değerlendirmek gerekmektedir. Çeviri, çoğu zaman yalnızca bir dili diğerine aktarma işlemi olarak düşünülür. Oysa çeviri, dilsel aktarımın ötesinde kültürel ve sosyolojik bağlamda çok katmanlı boyutlar içeren karmaşık bir başlıktır. Bu nedenle yalnızca dil bilmek kaliteli çeviri yapmak için yeterli değildir. Çevirmen iki dilin yapısal özelliklerini ve kültürel bağlamlarını birlikte değerlendirmek zorundadır. Çeviriler değerlendirilirken ise, kaynak metinle hedef metin arasında anlam ve yapı bakımından bir uyum, benzerlik aranır. Dillerin farklı özellikleri nedeniyle tam aktarım mümkün değildir bu sebeple her çeviri yorum ve uyarlama içerir. Bu noktada çevirmenin, okura kaynak metnin temel meselesini aktarması yeterlidir.

Yapay zekâ destekli çeviri araçları birçok avantaj sunsa da bazı önemli eksikliklere sahiptir. Özellikle kültürel referanslar, deyimler, mizah ve edebi dil gibi önemli unsurların çevirisinde bu sistemler zorlanmaktadır. Bu nedenle insanların çalışmaları hâlâ büyük önem taşımaktadır. Ayrıca yapay zekâ, çeviri alanında etik ve mesleki tartışmalar da çıkarmaktadır. Çeşitli önyargılar, güvenlik sorunları, hak ve telif durumu bu tartışmaların başlıca konularıdır. Tüm bu dengelere dikkat ettiğimizde, çeviri sektöründe ortaya çıkan yeni model, insan ve yapay zekânın birlikte çalıştığı ortak bir yapıdır. Yapay zekâ ve internet araçları hızlı çeviri sağlasa da insan çevirmenler metnin doğruluğunu, kültürel uygunluğunu kontrol edip bu aktarıma köprü olduklarından yerleri değişemez. Yapay zekânın metin çalışmalarında şüphesiz insan dokunuşuna ihtiyaç duyması da çevirmenlere ayrı bir yol açmaktadır. Bu durum çevirmenin ortadan kalkmasından ziyade günümüz şartlarına uyarlanmasına sebep olur.

Pek çok alan gibi çeviri de teknolojik gelişmelerin etkisiyle hızla gelişmekte, değişmektedir. Yapay zekâ çevirmenin yerini asla alamaz ama gelişen dünyada teknolojiye sırt çevirmek sağlıklı olmayabilir. Bu yüzden insanla makinenin harmanlanması gerekmektedir. İnsanın yaratıcılığı, kültürel birikimi ve etik sorumluluğuyla teknolojik gelişmeler bir araya geldiğinde çeviri daha güçlü ve sürdürülebilir bir yapıya kavuşabilir. Bu sebeple, evet, iyi çevirmenler de yapay zekâyla aynı masaya oturabilir.

Yaren Şahin